De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening van 15 mei 2009, artikel 2.2.21 §6.
Situering
Het gebied van dit gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) bevindt zich ten oosten van de binnenstad en omvat de omgeving van het station Dampoort, de site van het voormalige pakjesstation ten zuiden van het station, de achterzijde van het bouwblok tussen de Dendermondsesteenweg en de sporen en het bouwblok tussen Koopvaardijlaan en de sporen ten noorden van Dampoort.
Aanleiding
De infrastructuurprojecten in de onmiddellijke omgeving van de Dampoort vormen de meest concrete aanleiding voor dit RUP. Het RUP begeleidt niet enkel het verleggen en intunnelen van de stadsring maar biedt ook een gepast kader voor de verdere uitbouw van de Dampoort als knooppunt van openbaar vervoer, fiets- en voetgangersnetwerken. De publieke ruimte krijgt een gepaste inrichting.
Met het nieuwe RUP willen we uitvoering geven aan de beleidslijnen uit het Gemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan (2003) en Ruimte voor Gent – Structuurvisie 2030. Het RUP begeleidt de verdere uitbouw van de stationsomgeving tot een stadsregionaal knooppunt. Ruimte voor Gent kent de Dampoort en omgeving een zeer hoge netwerkwaarde toe. Dit uit zich niet enkel in een verknoping van de diverse vervoersmodi, maar ook in een ruimtelijke ontwikkeling die maximaal gebruik maakt van de aanwezige vervoersknoop.
Het RUP zet de oude gewestplanzoneringen om in voorschriften die een eigentijdse en hoogdynamische stedelijke ontwikkeling op deze plek mogelijk maken. Het noordelijke deelgebied is op vandaag nog gevat door de oude voorschriften van ‘industriegebied’. Door een herbestemming bieden we op deze plek ook ruimte voor functies die maximaal profiteren van de ligging nabij het station en tegelijk aansluiten bij de recente ontwikkelingen langs het Handelsdok . De rest van het plangebied is op het gewestplan aangeduid als ‘gebied voor stedelijke ontwikkeling’. Het RUP verfijnt de bestemming en voorziet in de nodige inrichtingsvoorschriften om de gewenste ontwikkeling van het gebied te begeleiden.
Proces tot aan de voorlopige vaststelling (2011 - 2022)
Dit ontwerp van ruimtelijk uitvoeringsplan is het resultaat van een uitgebreid vooronderzoek en overleg tussen alle betrokken actoren. Kenmerkend voor dit RUP is dat de voorgeschreven ontwikkeling zeer nauw verbonden is met de geplande infrastructuurprojecten binnen het plangebied.
Na een fase van verkennend onderzoek (2011 - 2014) keurde het college van burgemeester en schepenen op 10 december 2015 een 'concept-RUP' goed. Omdat op dat moment het nieuwe traject voor de stadsring nog niet vastlag, liet het concept-RUP nog de keuze tussen een ruimtelijke constellatie met een stadsring die in een tunnel onder het station loopt (tunnelvariant) en één waarin de stadsring gelijkvloers blijft (gelijkvloerse variant).
In de periode 2015-2017 werd er voor beide scenario’s diepgaander onderzoek verricht, onder de noemer ’flankerend onderzoek’. Tegelijk is gestart met de opmaak van het plan-MER. In tegenstelling tot de nieuwe ruimtelijke uitvoeringsplannen valt dit RUP nog onder de oude procedure, wat wil zeggen dat RUP en MER twee afzonderlijke goedkeuringstrajecten doorlopen. Het college van burgemeester en schepenen keurde op 10 december 2015 het concept-RUP (nr. 172) Dampoort goed. In 2016 is gestart met de plan MER - procedure.
Het vele studiewerk doet ons eind 2017 besluiten dat de gelijkvloerse oplossing de gezamenlijke ambities van de partners niet kan verenigen. De te krappe ruimte tussen de Zwaaikom en het spoortalud bleek een onoverkomelijk knelpunt, voor zowel fiets- als traminfrastructuur. De tunneloplossing is de enig haalbare oplossing om de gezamenlijke ambities te realiseren op deze ruimtelijk complexe locatie en beperkte oppervlakte.
In 2018 beslist het college van burgemeester en schepenen, in samenspraak met alle andere betrokken actoren om enkel nog een RUP op te maken voor de tunnelvariant. In diezelfde periode krijgt het college ook de delegatiebevoegdheid van zowel provincie als Vlaamse Regering. In zitting van 15 november 2018 keurde het college een voorontwerp van RUP goed. Dit voorontwerp is voor advies overgemaakt aan de GECORO en de door de Vlaamse regering aangeduide adviserende instellingen en administraties.
Op 13 december 2018 is met alle instanties de plenaire vergadering gehouden. De aanwezige adviesinstanties brachten ter zitting mondeling advies uit of gaven een toelichting over het eerder uitgebrachte schriftelijke advies. Het verslag van de plenaire vergadering bevat enerzijds de weergave van het verloop van de vergadering en een samenvatting van alle opmerkingen van de verontschuldigde en aanwezige adviserende instanties en anderzijds alle uitgebrachte schriftelijke adviezen. Dit verslag werd verstuurd op 20 december 2018. Artikel 2.2.20 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening bepaalt dat eventuele reacties op het verslag binnen 14 dagen na ontvangst van het verslag kunnen worden bezorgd aan het college van burgemeester en schepenen door de instanties die effectief aanwezig waren op de plenaire vergadering. Binnen de wettelijk vastgestelde termijn werden geen opmerkingen ontvangen op het verslag van de plenaire vergadering.
Tijdens de plenaire vergadering stelden het Agentschap Wegen en Verkeer en het departement Mobiliteit en Openbare Werken een aantal belangrijke voorwaarden voor de verdere uitwerking van het RUP. Zij konden zich niet vinden in de keuze om enkel nog een voorontwerp te maken met de tunnelvariant als basis voor de ruimtelijke constellatie. Rond die tijd werd ook het ontwerp-MER ingediend. Op 5 november 2019 keurt de betrokken administratie van de Vlaamse overheid het ontwerp MER goed.
Parallel is in die periode verder flankerend onderzoek gebeurd, onder meer naar de financiële haalbaarheid, de technische uitwerking van de tunnelvariant en de organisatie van het openbaar vervoer rond het station. De resultaten van het flankerend onderzoek en het plan-MER en de adviezen uit de plenaire vergadering vormen dan de aanleiding om het oorspronkelijk verkennend onderzoek uit 2013 verder aan te vullen en bij te sturen, en zo te komen tot een nieuw stedenbouwkundig masterplan. Parallel is de Vlaamse overheid gestart met een verdere afweging van tunnel- en gelijkvloerse variant, onder meer via een maatschappelijke kosten-batenanalyse. Op 15 oktober 2021 bevestigt de Vlaamse regering de keuze voor de tunnelvariant en wordt de realisatie opgenomen binnen het dbfm project 'Gent-Dampoort en Vertramming Lijn 4 en 7'.
De uitkomst van het stedenbouwkundig plan, aangevuld met de initiële adviezen uit de plenaire vergadering en de flankerende maatregelen uit het MER hebben geleid tot de aanpassing van het voorontwerp-RUP naar een ontwerp van RUP. Het ontwerp RUP is voorlopig vastgesteld door de gemeenteraad in zitting van 23 mei 2022.
Openbaar onderzoek
Van 1 augustus 2022 tot en met 29 september 2022 zijn het ontwerp RUP en het bijhorend MER voorgelegd aan de ruime bevolking via een openbaar onderzoek. Op 23 juni 2022 vond een infomoment plaats. Het openbaar onderzoek werd aangekondigd door aanplakking van het bericht van bekendmaking op alle stedelijke aanplakplaatsen, publicatie van het bericht van bekendmaking in het Belgisch Staatsblad van 22 juni 2022 en in drie dagbladen en een bericht op de gemeentelijk website.
De NMBS bracht tijdens de periode van het openbaar onderzoek een negatief advies uit op het MER van het RUP en wel omwille van het feit dat studentenhuisvesting werd verschoven naar de zone Z2 en vroeg om de optie voor deze functie in Z3 open te houden. Als antwoord op deze vraag van de NMBS kan het advies van de gecoro op het bezwaar over studentenhuisvesting in Z2 worden gegeven: de gecoro stelt voor om de nood aan studentenhuisvesting inderdaad in Z3 op te vangen. Dit als nevenbestemming – naast de al beschreven functies zoals toeristisch logies, recreatie, detailhandel en ondersteunende voorzieningen – én als gemeenschapsvoorziening. Het aandeel studentenhuisvesting gaat dus niet ten koste van het aandeel kantoren (min. 60%) in hoofdbestemming.
Advies van de gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening (Gecoro)
De gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening (Gecoro) heeft tijdens de periode van het openbaar onderzoek twee adviezen ontvangen:
- het advies van 18 augustus 2022 van de deputatie van de provincie Oost-Vlaanderen,
- het advies van 22 augustus 2022 van het Departement Omgeving, Afdeling Gebiedsontwikkeling, Omgevingsplanning en -Projecten,
Beide adviezen zijn toegevoegd in bijlage van dit besluit.
Tijdens de periode van het openbaar onderzoek heeft het secretariaat van de Gecoro 12 bezwaarschriften ontvangen. In de vergadering van 6 december 2022 heeft de Gecoro alle adviezen, opmerkingen en bezwaren gebundeld, gecoördineerd en hierover beraadslaagd. Naar aanleiding van deze beraadslaging heeft de Gecoro, op 6 december 2022, een advies uitgebracht. Het advies van de Gecoro is toegevoegd in bijlage van dit besluit.
In uitvoering van artikel 2.2.18 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening is het college van burgemeester en schepenen belast met de opmaak van gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen en neemt het college daartoe de nodige maatregelen. In deze fase van de opmaakprocedure van het RUP wordt er aan de gemeenteraad gevraagd om het gemeentelijk RUP nr. 172 'Dampoort' definitief vast te stellen.
Aanpassingen aan het ontwerp RUP na openbaar onderzoek en GECORO-advies
Op basis van artikel 2.2.21§6 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening kunnen bij de definitieve vaststelling van het plan, ten opzichte van het voorlopig vastgestelde plan, enkel wijzigingen worden aangebracht die gebaseerd zijn op of voortvloeien uit de tijdens het openbaar onderzoek geformuleerde bezwaren en opmerkingen, uit de adviezen, uitgebracht door de aangewezen diensten of overheden of uit het advies van de Gecoro.
Het advies van de Gecoro van 6 december 2022 over het voorlopig vastgestelde RUP en over de bijhorende bezwaren en adviezen ligt in lijn met de doelstellingen van het voorlopig vastgestelde RUP en bijgevolg ook met de beleidsvisie 'Structuurvisie 2030, Ruimte voor Gent' en het gemeentelijk ruimtelijk structuurplan uit 2003 waaraan dit plan uitvoering geeft. Aangezien het advies van de Gecoro goed onderbouwd is en aangezien de gemeenteraad van oordeel is dat de bezwaarschriften op een degelijke en grondige manier behandeld zijn in dit advies en dat het advies voldoende rekening houdt met de uitgebrachte adviezen, vloeien alle aanpassingen aan het ontwerp RUP nr. 172 'Dampoort' rechtstreeks voort uit dit advies, behoudens een beperkt aantal uitzonderingen (zie verder).
Het advies van de Gecoro wordt dus met andere woorden gevolgd door de gemeenteraad en dient bijgevolg te worden beschouwd als de eigen motivatie voor de definitieve vaststelling van het RUP, met uitzondering van de behandeling van bezwaarelementen D11, G5 en H2 waarvan de gemeenteraad gemotiveerd afwijkt (zie verder). De concrete aanpassingen zijn beschreven in bijlage 2 van de toelichtingsnota.
Op drie punten wordt afgeweken van het advies van de Gecoro. De gemeenteraad motiveert deze afwijkingen als volgt :
Behandeling van bezwaarelement over het duurzaam hergebruik van parkeerruimten (D11)
In bezwaarelementen D3 en D11 wordt aangegeven dat het niet enkel aangewezen is om het aantal parkeerplaatsen in deze stationsomgeving tot een minimum te beperken, maar dat het RUP ook actief moet inzetten op een duurzaam hergebruik van deze parkeerplaatsen.
De Gecoro wil de maatregelen om tot een duurzaam hergebruik van parkeerplaatsen te komen onder de aandacht brengen door ze als verplicht onderdeel te laten opnemen in de inrichtingsstudie. Op dit punt sluit de gemeenteraad zich aan bij het standpunt van de Gecoro.
Om het duurzaam hergebruik van parkeerplaatsen te faciliteren, stelt de Gecoro voor om de rekenwijze voor de BVO aan te passen. Bij duurzaam hergebruik dienen deze ruimten - volgens de Gecoro - immers niet meegerekend worden bij de voorziene BVO's, zolang de hoofdbestemmingen in de betreffende zone maar gerespecteerd blijven.
De gemeenteraad kan deze redenering niet volgen om volgende redenen :
Het RUP legt géén minimumnormen op voor het parkeren, zodat het steeds mogelijk is om in de toekomst parkeerplaatsen te supprimeren. De vrijgekomen ruimte kan dan een andere invulling krijgen. Als die nieuwe invulling functioneel hoort bij het programma in de rest van het gebouw, dan dient de ruimte wel degelijk meegerekend te worden als BVO. Stel dat de BVO in de betrokken zone al volledig is opgenomen, dan is een bijkomende functionele omzetting niet meer mogelijk en kan de ruimte enkel nog worden gebruikt voor invullingen die volgens de generieke voorschriften niet moeten worden meegerekend als BVO. In dat geval kan de vrijgekomen ruimte dus bvb. niet meer ingezet worden als kantoor, horecazaak of stadsberging, maar wél als fietsenstalling, voor technische installaties of als laad- en losplatform. Stel dat we toch een uitzondering zouden toelaten voor ruimten die ontstaan na het supprimeren van parkeerplaatsen, dan leidt dit tot onzekerheid over de bestemmingsconformiteit en een mogelijk conflict met de effectbeoordeling.
Bij het behandelen van het advies van de Gecoro, stelt de gemeenteraad evenwel vast dat de definitie van de BVO uit het ontwerp RUP niet geheel overeenstemt met de principes voor de opbouw van een begrippenkader voor stedenbouwkundig onderzoek en gemeentelijke ruimtelijke uitvoeringsplannen, zoals gevalideerd door het departement Omgeving en het college van burgemeester en schepenen in zitting van 28 augustus 2014. Deze richtlijnennota uit 2014 stelt immers ALLE parkeervoorzieningen, of ze onder- dan wel bovengronds zijn, vrij van berekening als BVO. Naar consequent overheidshandelen lijkt het ons opportuun deze rekenwijze ook in dit RUP aan te houden. Door deze voorzieningen UIT de BVO te houden, vermijdt men dat wordt beknibbelt op de omvang en kwaliteit ervan. Het gaat hierbij telkens om een verfijning van de huidige voorschriften. De gewijzigde rekenwijze heeft géén impact op de beoordeling van de milieueffecten.
Behandeling van het bezwaar over het scherp stellen van de groenvoorschriften (G5)
Om in te spelen op bezwaarelement G5 wil de Gecoro de aanplant van bomen van eerste grootteorde in de zone voor bovenlokale wegen (Z6) en de zone voor lokale wegen (Z8) verplichten, en dit ter vervanging van het huidig voorschrift dat bomen van eerste grootteorde de voorkeur genieten.
De gemeenteraad volgt het advies van de Gecoro op dit punt niet. Een verplichting kan immers contraproductief werken. Naast de technische haalbaarheid, spelen ook andere aspecten een rol in de keuze voor plantmaat en soort. Het gaat dan niet alleen om aspecten van verkeersveiligheid, beheer en ruimtelijke kwaliteit maar bvb. ook om klimaatdoelstellingen. Zo kan het op bepaalde, weloverwogen plekken wel aangewezen zijn om lagere bomen te voorzien omwille van de specifieke standplaatsgeschiktheid.
Behandeling van het bezwaar om een voorkooprecht in te schrijven (H2)
Om in te spelen op bezwaarelement H2 adviseert de Gecoro om ook Sogent een voorkooprecht te geven en om dit voorkooprecht uit te breiden naar de zone voor gemeenschapsvoorzieningen en sociale huisvesting (Z4) en de zone voor stedelijke functies (Z5) aan de oostzijde van de sporen.
De gemeenteraad volgt het advies van de Gecoro om ook Sogent voorkooprecht te geven in de zone voor stedelijke functies : wonen (Z1), maar weerhoudt de optie niet om dit voorkooprecht uit te breiden naar de zone voor stedelijke functies (Z5) en de zone voor gemeenschapsvoorzieningen en sociale huisvesting (Z4).
In tegenstelling tot Z1 zijn er voor de zone ten oosten van de sporen (Z5) géén programmatorische doelstellingen voorhanden om een recht van voorkoop op te baseren. De zone kent bovendien een erg versnipperde eigendomsstructuur, grenst niet aan een openbare weg en is dan ook niet los van de percelen buiten de contour van het RUP te ontwikkelen.
De zone ten zuiden van het transferium (Z4) is op vandaag al volledig in overheidshanden. Het merendeel van de gronden is eigendom van Stad Gent, de gronden langs de sporen zijn van NMBS. Beide eigenaars zullen de nodige afspraken maken over de ontwikkeling van de betrokken zone, en dit vanuit hun partnerschap binnen het project Gentspoort en binnen de juridische randvoorwaarden van dit RUP. Het instellen van een voorkooprecht voor deze zone is dan ook overbodig.In navolging van het advies van de Gecoro, is een aparte nota 'flankerend beleid' opgemaakt. Deze nota is in bijlage toegevoegd aan het besluit. Het betreft een informatief document met een overzicht van de milderende maatregelen die volgen uit het plan MER én de behandeling van de bezwaren zoals opgenomen in het Gecoro-advies en waarvoor Stad Gent zich engageert om ze ofwel zelf uit te voeren - voor zover ze binnen haar bevoegdheid vallen - ofwel om er bij de betrokken actoren op aan te dringen om ze uit te voeren.
Onderzoek en gebruik van de plan MER
In toepassing van artikel 4.2.10 §2 van het Decreet Algemene Bepalingen Milieubeleid heeft de bevoegde administratie van de Vlaamse overheid het milieueffectenrapport dat dit RUP begeleidt, goedgekeurd op 5 november 2019. Het MER en de goedkeuringsbeslissing zijn als bijlage toegevoegd.
De toelichtingsnota bevat in bijlage 9 de formele verklaring over het onderzoek en gebruik van het plan MER, zoals bedoeld in artikel 4.2.11 §4 van het Decreet Algemene Bepalingen Milieubeleid. Hoofdstuk 6 uit de toelichtingsnota vat de resultaten van het onderzoek tot milieueffectrapportage samen en toont aan hoe ermee is omgegaan bij de opmaak van het RUP. Daarnaast geeft dit hoofdstuk aan wat de specifieke redenen waren om voor dit plan te kiezen, en dit in het licht van de andere, redelijke alternatieven die zijn behandeld. Bijlage 9 uit de toelichtingsnota geeft tot slot nog aan welke adviezen er in toepassing van artikel 4.2.11 uit het betrokken decreet zijn gegeven en hoe er met deze adviezen is rekening gehouden.
Termijn waarbinnen het gemeentelijk RUP definitief moet worden vastgesteld
De gemeenteraad moet binnen de 180 dagen na het einde van het openbaar onderzoek het gemeentelijk RUP definitief vaststellen. Aangezien het openbaar onderzoek over het ontwerp van gemeentelijk RUP eindigde op 29 september 2022, moet de gemeenteraad voor 28 maart 2023 dit gemeentelijk RUP definitief vaststellen.
Op te heffen voorschriften
Overeenkomstig artikel 2.2.5, §1, 7° van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening bevat een ruimtelijk uitvoeringsplan, in voorkomend geval, een zo limitatieve mogelijk opgave van de voorschriften die strijdig zijn met het ruimtelijk uitvoeringsplan en die opgeheven worden. Deze oplijsting is opgenomen in de toelichtingsnota. Dit betreft delen van het gewestplan ‘Gentse en kanaalzone’, met de bestemming industriegebied (KB van 14 september 1977) en de bestemming gebied voor stedelijke ontwikkeling (KB van 28 oktober 1998), alsook van drie bijzondere plannen van aanleg die de gewestplanvoorschriften hebben verfijnd, nl. BPA nr. 125 Binnenstad deel Sint Macharius (MB 31 juli 1991), BPA nr. 126 Binnenstad deel Heernis (MB 18 juli 1989) en BPA nr. 128 Koopvaardijlaan (MB 26 april 1989).
Samenstelling gemeentelijk RUP
Dit gemeentelijk RUP nr. 172 'Dampoort' bevat volgende, overeenkomstig artikel 2.2.5, §1 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening voorgeschreven, stukken:
Vervolgtraject
Als het besluit van de gemeenteraad tot definitieve vaststelling van het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan niet tijdig is geschorst of vernietigd, wordt de gemeenteraadsbeslissing houdende de definitieve vaststelling van het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan binnen zestig dagen na de definitieve vaststelling bij uittreksel bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad en wordt ze binnen dezelfde termijn volledig bekendgemaakt op de website.
Het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan treedt in werking veertien dagen na de bekendmaking van de gemeenteraadsbeslissing houdende de definitieve vaststelling van het plan bij uittreksel in het Belgisch Staatsblad.
Neemt kennis van het gemotiveerde advies van 6 december 2022 van de GECORO, dat bij dit besluit is gevoegd, en dat naar aanleiding van het openbaar onderzoek over het voorlopig vastgestelde ontwerp van gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan nr. 172 'Dampoort' op basis van de ontvangen adviezen, de opmerkingen en de bezwaren door de GECORO werd uitgebracht.
Stelt het gemeentelijk RUP nr. 172 'Dampoort' definitief vast en neemt het advies van de Gecoro hiervoor tot haar eigen motivatie, en dit met uitzondering van de behandeling van bezwaar D11 over het hergebruik van parkeerruimten, bezwaar G5 over het scherp stellen van de groenvoorschriften en H2 over het inschrijven van voorkooprechten .