2022_VB_00260 - Toekomstmodel en kwaliteitskader materiële noodhulp - Goedkeuring

Decreet Lokaal Bestuur van 22 december 2017, art 77

Wet betreffende de bepalingen van de Organieke Wet van 8 juli 1976 betreffende de OCMW's die tot de bevoegdheid van de federale overheid blijven behoren. Art 57, paragraaf 1

Decreet Lokaal Bestuur van 22 december 2017, art 2

Decreet Lokaal Sociaal Beleid van 9 februari 2018, hoofdstuk 3, art 7 en 8

In 2020 werd het Armoebeleidsplan opgemaakt in samenspraak met middenveld en mensen in armoede. Het plan dat doelstellingen en acties omschrijft voor de periode 2020 – 2025 werd goedgekeurd door de Gemeenteraad en OCMW-raad. Dit plan vertrekt van de realisatie van de sociale grondrechten. In het kader van het structureel bestrijden van armoede, wordt het versterken van materiële ondersteuning als een belangrijke actie omschreven in het Armoedebeleidsplan 2020 – 2025 om te verzekeren dat mensen kunnen voorzien in hun basisbehoeften en het uitputten van hun belangrijkste rechten. Door de zware gevolgen voor kwetsbare Gentenaars van de COVID-19 crisis werd beslist om het co-creatief proces, om te komen tot een duurzaam toekomstmodel met betrekking tot materiële hulp, versneld op te starten. De versnelde start van het traject werd ook opgenomen in het addendum bij het Armoedebeleidsplan “extra inspanningen naar aanleiding van COVID 19”.

Voor een goed begrip maakten we tijdens het traject het onderscheid tussen materiële noodhulp en materiële ondersteuning:

• Materiële noodhulp bestaat voornamelijk uit voedselhulp, kledij, maar ook basishygiëne en gebruiksproducten of zelfs meubels kunnen hiertoe behoren. Noodhulp is gratis, beperkt in de tijd en is een vangnet bij acute problemen.  Materiële noodhulp is geen structurele oplossing voor armoede. Het kan wel een hefboom zijn naar een weg uit de armoede, door linken met hulpverlening, kansen tot sociale activering of ontmoeting.   
• Materiële ondersteuning is niet gratis, gaat breder en ondersteunt een bredere groep mensen die het moeilijk hebben. Deze ondersteuning wordt geboden voor een langere periode en is vaak een hefboom bij andere doelstellingen als ontmoeting, arbeidszorg, etc. Dit gaat over sociale kruideniers, (gedifferentieerde prijzen in) sociale restaurants, (korting in) kringwinkels.

Het traject materiële hulp vertrok breed en nam als focus al snel materiële noodhulp. Een aantal andere thema’s m.b.t. materiële ondersteuning worden in de toekomst verder uitgewerkt.

Sociale restaurants, kringwinkels en andere vormen van materiële ondersteuning komen hierdoor niet expliciet aan bod. Maar worden in een latere fase wel degelijk verder besproken.

Het traject materiële hulp kreeg vorm vanuit de regierol armoede die we als lokaal bestuur opnemen en de uitvoering van onze OCMW opdracht zoals beschreven in de organieke OCMW wet. Het gelopen traject heeft geleid tot een aantal concrete resultaten en afspraken tussen stad en middenveld - deze kregen vorm in het toekomstmodel en een kwaliteitskader. Deze engagementen en afspraken valideren we met dit besluit. Daarnaast ondersteunen we een aantal principes uit het toekomstmodel door bezoekers van materiële noodhulp te laten registreren in de door OCMW Gent ontwikkelde registratietool CARITY.  Door afspraken in het kwaliteitskader en het werken met CARITY is het ook nodig om het Foodsavers reglement aan te passen. Dit aangepaste reglement zal in een apart besluit worden voorgelegd. 

1. Toekomstmodel

Met het toekomstmodel willen we een gelijkwaardige toegang tot materiële noodhulp voor kwetsbare Gentenaars ook in de toekomst verzekeren.  Materiële noodhulp kan hierbij niet op zichzelf bestaan en is geen structureel middel om armoede te bestrijden. Het kan wel een hefboom zijn voor de weg uit armoede, door linken naar hulpverlening, rechtenuitputting, sociale activering en ontmoeting. Naast het kwaliteitskader omschrijven we in het toekomstmodel de principes hoe we ons organiseren om een stadsbreed dekkend netwerk van noodhulp met voldoende draagkracht op te zetten en gaan we in op hoe we tussen OCMW/Stad en de middenveldactoren gaan samenwerken. Tot slot gaan we in op de engagementen en ondersteuning die we vanuit onze regierol armoede bieden aan de middenveldactoren. Ondersteuning verloopt enerzijds via het Foodsaversreglement, anderzijds via convenanten met de netwerken en basisvoorzieningen (gefaseerde aanpak) waarvoor we ondersteuning voorzien, zoals beschreven in het toekomstmodel. 

2. Kwaliteitskader materiële noodhulp

 Het kwaliteitskader werd samen bepaald met het betrokken middenveld. Het moet een kwaliteitsvolle en gelijkwaardige materiële noodhulp verzekeren en bevat (1) afspraken over de hefboom naar hulpverlening, activering, sociale rechten en ontmoeting (2) hoe we gelijkwaardige toegang garanderen, inclusief doorverwijs en registratie, (3) rond vrijwilligersbeleid,  (4) samenwerking, (5) klachten en onregelmatigheden. Het kwaliteitskader is een levend document en kan verder worden uitgewerkt of aangevuld door de kerngroep materiële hulp waar diverse middenveldpartners en Stad Gent elkaar ontmoeten.

Het kwaliteitskader is richtinggevend en wordt onderschreven door de Stad en het middenveld. Organisaties die ondersteuning (subsidies, ondersteuning door Foodsavers, gebruik locatie of camionette,…)  krijgen van de stad in het voorzien van noodhulp onderschrijven dit kwaliteitskader en zetten zo hun schouders onder het realiseren van gelijkwaardige materiële noodhulp. Verschillende zaken uit het kwaliteitskader zijn een gedeelde verantwoordelijkheid, waarin zowel stad en OCMW Gent als elke individuele organisatie die noodhulp aanbiedt zich engageert om dit waar te maken.  

Dit kwaliteitskader zal vanaf nu integraal opgenomen worden in de convenanten die afgesloten worden in kader van materiële noodhulp. Daarnaast wordt de ondertekening ook gevraagd voor organisaties die materiële noodhulp in de vorm van voedselondersteuning aanbieden in kader van aanvraag Foodsavers.  

3. Gebruik registratietool CARITY

We streven ernaar om alle gebruikers van materiële noodhulp te registreren in een doorverwijs- en registratietool – CARITY. Deze tool wordt door OCMW Gent,  in samenspraak met organisaties op het terrein,  opgezet en zal in de loop van 2022 operationeel zijn. Hierdoor krijgen we zicht op het aantal personen die noodhulp nodig hebben, kunnen we beter inzetten op de link naar hulpverlening (door beter zicht te krijgen op wie al in contact is met hulpverlening en wie niet, maar ook door gericht vindplaatsgericht te werken), kunnen we de draagkracht van organisaties bewaken door het principe van vertrouwensorganisatie te ondersteunen én verminderen we heel wat administratieve handelingen bij de organisaties. 

Registratie van Foodsavers gebruikers die materiële noodhulp aanbieden gebeurt (op termijn) via CARITY – we werken hier in fases naartoe. In een eerste fase zal de tool getest worden in de twee basisvoorzieningen die reeds extra ondersteuning kregen (SIVI en Open Plaats) en de twee werkingen die in een volgende ronde als basisvoorziening ondersteund worden (Rode Lotus en Toontje). Het werken met CARITY impliceert de uitwisseling van gegevens, met OCMW Gent als verwerkingsverantwoordelijke en de organisaties als verwerkers. Anonieme registratie blijft steeds mogelijk. 

Om de GDPR regels correct na te leven zal met elke betrokken organisatie een verwerkingsovereenkomst afgesloten worden. Deze worden later voorgelegd. 

4. Aangepast Foodsaversreglement

Een aantal afspraken in het toekomstmodel en kwaliteitskader hebben impact op de werking van Foodsavers, waarbij OCMW Gent voedseloverschotten verzamelt en deze herverdeelt naar organisaties die mensen in armoede bereiken. Het Foodsaversreglement krijgt daarom een update, met het verduidelijken van de organisaties die materiële noodhulp aanbieden en de afspraken rond het kwaliteitskader en registratie via CARITY. Dit aangepaste reglement zal in een apart besluit worden voorgelegd.