Context en achtergrond
Op 24 juni 2003, ruim 17 jaar geleden, werd het huidig reglement op werken aan nutsvoorzieningen op het openbaar domein goedgekeurd door de gemeenteraad. De Stad Gent koos hiermee voor een eigen reglementering die afwijkt van de zgn. Code voor infrastructuur- en nutswerken langs gemeentewegen (Code Nutswerken), het afsprakenkader dat in 2001 tot stand kwam tussen de Vlaamse steden/gemeenten en nutsbedrijven.
In de periode 2015-2016 nam de Stad Gent actief deel aan de werkgroep van steden/gemeenten, nutsbedrijven, de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) en de Vlaamse Raad van Netwerkbeheerders (VRN) om de Code Nutswerken van 2001 te actualiseren en verbeteren. Hoewel de geactualiseerde Code Nutswerken heel wat belangrijke verbeteringen inhoudt, waren er in 2017 voor de Stad Gent nog een reeks principiële, operationele en technische bezwaren op het vlak van de uitvoering van nuts- en infrastructuurwerken, toezicht op het openbaar domein en Minder Hinder. De keuze werd toen gemaakt om (vooralsnog) niet toe te treden tot de Code en het stedelijk reglement over nutswerken te herzien.
In 2018-2019 kende de denkoefening rond nuts- en infrastructuurwerken in Gent een doorstart, onder impuls van verschillende factoren. De afdeling Innames Publieke Ruimte (IPR), ontstaan uit een grondige reorganisatie en nu deel van de Dienst Wegen, Bruggen en Waterlopen, kreeg naast de vergunnende, controlerende en handhavende taken (incl. vergunning van en toezicht op nutswerken) een centrale rol toebedeeld binnen het Gentse minderhinder-beleid. Er werd sterk geïnvesteerd in een geavanceerd digitaal systeem om de operationele uitvoering van deze opdrachten te ondersteunen (MoniTHOR: Temperen van Hinder in de Openbare Ruimte). MoniTHOR is gekoppeld met het Generiek Informatieplatform Openbaar Domein (GIPOD) van de Vlaamse Overheid, maar liep op verschillende vlakken vooruit op de verdere ontwikkeling van het Vlaams systeem. Vanuit deze positie kon de Stad Gent een belangrijke bijdrage leveren aan GIPOD², dat momenteel bij alle steden/gemeenten en nutsbedrijven geïntegreerd wordt, alsook aan de verdere uitwerking van de (registratie)regels onder het GIPOD-decreet. In 2020 werd beslist om MoniTHOR als 'digitaal fundament' onder het overkoepelende BORG-project (Beheersen van de Openbare Ruimte in Gent) uit te bouwen met de nieuwe RADAR-toepassing voor de Dienst Wegen, Bruggen en Waterlopen. Deze Gentse systemen worden nu gestroomlijnd met GIPOD² en de nieuwe decretale verplichtingen in 2021.
In 2018 werd ook een traject opgestart met de nutsmaatschappijen om de bekommernissen en verwachtingen van de Stad Gent te bespreken, en toe te werken naar een nieuw kader voor nutswerken in Gent. Het bestuursakkoord 2019-2024 'Ambitie en durf voor Gent' legt de nadruk op mobiliteit, verkeersveiligheid en Minder Hinder bij (wegen)werken, met een sterke focus op het comfort en de veiligheid van voetgangers en fietsers. Het huidige stadsbestuur wil in dit verband meer dan ooit inzetten op een betere organisatie, uitvoering en communicatie van nuts- en infrastructuurwerken.
In deze context was er een voortschrijdend inzicht met betrekking tot de noodzakelijke herziening van de Gentse reglementering rond nuts- en infrastructuurwerken, die sinds 2003 ongewijzigd was gebleven. De voordelen om alsnog aansluiting te zoeken bij de Code Nutswerken kregen geleidelijk aan meer gewicht, vanuit de vaststelling dat dit omstandige afsprakenkader - inmiddels onderschreven door 90 % van de Vlaamse steden/gemeenten - heel bepalend is voor de juridische, digitale en procesmatige dynamiek rond het Vlaamse GIPOD en dus ook de structurele samenwerking met de nutsmaatschappijen. Tezelfdertijd bleek het absoluut zaak om de Gentse beleidswensen rond (hinder door) nutswerken scherp te stellen en de grenzen van de lokale bevoegdheden en autonomie op dit vlak zorgvuldig te bewaken.
Sinds eind 2019 zijn een reeks minderhinder-voorwaarden standaard opgenomen in de collegebesluiten over de zgn. domeintoelating of 'reservatievergunning' voor nutswerken (die dan in een tweede fase, na de concrete planning en voor de effectieve start van de werken, meestal nog een signalisatievergunning of 'uitvoeringsvergunning' vereisen). Hiermee werd duidelijk de toon gezet voor de verwachtingen van het stadsbestuur op dit vlak.
De volgende stap is om het gedateerde reglement van 2003 effectief te vervangen door een nieuw, up to date kader voor nuts- en infrastructuurwerken in Gent. De bezwaren van 2017 i.v.m. de aansluiting bij de Code Nutswerken werden het afgelopen jaar opnieuw grondig onder de loep genomen. Sommige van deze bezwaren bleken ondertussen minder prangend, andere werden bevestigd in hun pertinentie. Uiteindelijk is de richting gekozen van een reglement dat de Code Nutswerken overneemt, maar dit kader op een aantal punten wel specifiek op maat stelt van het Gentse beleid. De eerste ontwerpversie werd in oktober 2020 overgemaakt aan de nutsmaatschappijen en tijdens een digitale vergadering nader toegelicht en besproken.
Minderhinder-beleid voor nuts- en infrastructuurwerken
Nuts- en infrastructuurwerken zijn noodzakelijk voor een duurzaam beheer en inrichting van het openbaar domein en de ondergrondse- en bovengrondse infrastructuur, en dienen dus een algemeen belang. Het is evenwel een grote bekommernis van de Stad Gent dat deze werken in de praktijk al te vaak aanleiding geven tot grote hinder en onveilige situaties: werken worden opgestart in de volle spits met alle verkeersproblemen van dien, signalisatie is ontoereikend of niet-conform, trottoirs worden opgebroken zonder veilige doorgang voor voetgangers, fietsers worden door werfinnames op de rijweg geduwd, zwaar werfverkeer in schoolomgevingen en op schoolfietsroutes brengt stappers en trappers in gevaar, handelaars zien de toegang tot hun zaak belemmerd door onverwachte werken, herstel na de werken laat kwalitatief te wensen over, ... .
Het Gentse minderhinder-beleid is erop gericht om de hinder voor weggebruikers en aangelanden door werken zo veel mogelijk te vermijden of beperken, met bijzondere aandacht voor de veiligheid en het comfort van voetgangers en fietsers, alsook de bereikbaarheid van woningen, horeca- en handelszaken, scholen en andere gemeenschapsvoorzieningen. Een grondige voorbereiding, afstemming en coördinatie alsook tijdige en duidelijke (hinder)communicatie zijn hierbij essentieel.
Veiligheid staat voorop, zowel bij de signalisatie, de organisatie en inrichting van de werf als het verkeer van en naar de werf (werftransport), in het bijzonder in schoolomgevingen en op belangrijke schoolfietsroutes. Innames van voetpaden en fietspaden zijn in omvang en duur te beperken tot het hoogst noodzakelijke – als er echt geen andere oplossing is – en moeten in voorkomend geval steeds gepaard gaan met een voldoende brede en veilige doorgang voor stappers en trappers. Een omleiding voor voetgangers en fietsers wordt in lijn met het STOP-principe enkel toegestaan als er geen redelijk alternatief is, en moet in dat geval zo kort en veilig mogelijk zijn. Borden ‘fietsers afstappen’ zijn niet toegestaan.
De Stad Gent wil ook dat de vergunde signalisatie niet alleen tijdig, duidelijk zichtbaar maar ook steeds op de minst hinderlijke wijze opgesteld wordt, en geen belemmering vormt voor het veilig en vlot verkeer op de rijweg, voet- en fietspaden. Men dient alle redelijke maatregelen te nemen om misbruiken, ongevallen of hinder te voorkomen (zoals het degelijk vastmaken van verkeersborden, palen en voeten). Na de werken is de signalisatie onmiddellijk te verwijderen.
Het stallen van werfwagens (lichte vrachtwagens of vrachtwagens) binnen de werfzone kan enkel indien dit noodzakelijk is voor de uitvoering van de werken en voor zover dit conform is met de verleende vergunning. Zo niet moet er reglementair geparkeerd worden op een andere plaats. Uiteraard dienen de nutsmaatschappijen en hun aannemers ook het mobiliteitsbeleid van de Stad Gent en de regels inzake het autovrij gebied strikt na te leven.
De Stad Gent verwacht dat netbeheerders, nutsbedrijven en hun aannemers hun werken zo optimaal en efficiënt mogelijk plannen, coördineren, organiseren en waar mogelijk in synergie uitvoeren, volgens de regels en principes van het Gentse minderhinder-beleid (waaronder voormelde krachtlijnen) en de afspraken die vastgelegd zijn in de Code voor infrastructuur- en nutswerken langs gemeentewegen (Code Nutswerken), zoals in 2016 goedgekeurd door de Raad van Bestuur van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG).
Nieuw NINF-reglement: Code Nutswerken met Gentse accenten
Met het nieuw reglement over nuts- en infrastructuurwerken in Gent (NINF-reglement) onderschrijft het stadsbestuur de Code Nutswerken, voor zover de concrete toepassing daarvan verenigbaar is met enerzijds de bevoegdheid en autonomie als lokaal bestuur en anderzijds de lokale, Vlaamse en federale regelgeving. Dit wordt samen met een reeks krachtlijnen van het minderhinder-beleid meegegeven in de inleidende bepalingen (Hoofdstuk I).
Hoofdstuk II van het NINF-reglement herneemt de tekst van de Code en voegt waar nodig interpretatieve nota’s, aanvullende of afwijkende bepalingen toe, die bindend zijn voor de toepassing in Gent. Een lijst van de artikelen uit de Code Nutswerken die op deze manier specifiek op maat van het Gentse beleid zijn gesteld, is opgenomen als bijlage van het NINF-reglement. Het betreft - naast heel wat andere zaken - o.m. het maatschappelijk optimum bij het ontwerp en beheer van de publieke ruimte en de kostenregeling voor sonderingen (art. 15.2), de informatieplicht en de termijnen voor bewonersbrieven e.a. communicatie (artikel 26), de algemene bepalingen voor de uitvoering van werken met een meer dwingende vertaling van het Charter Werftransport (artikel 28-29), minderhinder-maatregelen die ook specifiek uitgewerkt worden voor de plaatsing van signalisatie (artikel 34.1) en verduidelijkingen van bepaalde noties zoals bvb. 'stockage' (artikel 38), 'werfzone' en 'verkeershinder' (artikel 57).
De regels en principes van het Gentse minderhinder-beleid worden met het NINF-reglement meer algemeen doorgetrokken in alle fasen van nuts- en infrastructuurwerken: planning en coördinatie, vergunningsprocedures, begin/uitvoering/einde van de werken, toezicht en klachtenbehandeling. Bij niet-naleving en wanneer dialoog geen of onvoldoende resultaat oplevert, behoudt het stadsbestuur zich het recht voor om binnen haar bevoegdheden alle nuttige maatregelen of sancties te nemen. Vergunningsaanvragen kunnen desnoods geweigerd worden tot er voldoende garanties zijn dat de reglementering in de praktijk nageleefd zal worden.
Het laatste geldt zeker ook voor de jaartoelating voor bepaalde nuts- en infrastructuurwerken en signalisatie (NINF-jaartoelating). Dit wordt geregeld in Hoofdstuk III van het reglement, ter vervanging van de artikelen 18 en 22 van de Code Nutswerken. Deze nieuwe regeling, die aansluit bij artikel 10 van het politiereglement betreffende de uitvoering van werken, vervangt ook de jaartoelating die bedoeld werd in artikel 2.2 van het oude stadsreglement op werken aan nutsvoorzieningen alsook de jaartoelatingen voor het signaleren van werken 3de, 4de en of 6de categorie (cf. Wegcode). De Stad Gent wil dit complexe, historisch gegroeide kluwen verlaten en kiest voor een meer geïntegreerd systeem om de uitvoering te faciliteren van de vele duizenden klantaansluitingen en andere kleine of dringende nuts/onderhoudswerken die jaarlijks in Gent uitgevoerd worden. Ook voor eigen werken en onderhoud van het openbaar domein door diensten van Groep Gent. Het reglement laat een zekere ruimte om jaartoelatingen op maat te stellen. Als wortel én als stok, want de mogelijkheid om werken via jaartoelating uit te (blijven) voeren kan ook afhangen van de nalevingsgraad van het NINF-reglement en de mate waarin de nutsmaatschappij/aannemer zich inschrijft binnen het Gentse minderhinder-beleid.
Volgens de slotbepalingen (Hoofdstuk IV) wordt het oude reglement op werken aan nutsvoorzieningen opgeheven door de inwerkingtreding van het het NINF-reglement op 1 april 2021. Hoofdstuk III over de jaartoelating zal in werking treden op latere datum, vastgesteld door het college van burgemeester en schepenen. Reden hiervoor is dat er een centraal aanvraag- en meldingssysteem voor jaartoelatingen en kleine werken gepland is in het kader van de digitale GIPOD-vernieuwing en de voorziene decreetwijziging. Het is raadzaam om de evolutie in 2021 af te wachten vooraleer eventueel verder te investeren in een systeem op (louter) Gents formaat. Ondertussen kunnen over de NINF-jaartoelating wel reeds de nodige voorbereidende gesprekken gevoerd worden met de nutsmaatschappijen.
Verder wordt niet verwacht dat de transitie voor rechtsonzekerheid of andere grote problemen zal zorgen, te meer daar het oude reglement al langer voorbijgestreefd is door de praktijk en het nieuwe reglement aansluit bij de Code Nutswerken waarmee de nutsmaatschappijen wegens de ruime toepassing in Vlaanderen goed vertrouwd zijn. De vergunningen voor nuts- en infrastructuurwerken die verleend zijn vóór de inwerkingtreding van het NINF-reglement blijven geldig, tenzij het noodzakelijk is om hierover een nieuwe beslissing te nemen. De Stad Gent streeft in dat geval naar een maximale continuïteit voor eerder vergunde werken die reeds in uitvoering of concreet gepland zijn.
De Dienst Wegen, Bruggen en Waterlopen, afdeling Innames Publieke Ruimte (IPR), is belast met de controle van/het toezicht op de uitvoering van dit reglement.
Heft op vanaf 1 april 2021 het 'Reglement op werken aan nutsvoorzieningen op het gemeentelijk openbaar domein', goedgekeurd in de gemeenteraad van 24 juni 2003.
Keurt goed het 'Reglement over nuts- en infrastructuurwerken in Gent (NINF-reglement)', dat bij dit besluit wordt gevoegd, met inwerkingtreding op 1 april 2021 behalve Hoofdstuk III - Jaartoelating voor bepaalde nuts- en infrastructuurwerken en signalisatie - waarvan de datum van inwerkingtreding vastgesteld zal worden door het college van burgemeester en schepenen.