Overal in de publieke ruimte zoeken we naar manieren om mensen te activeren en in beweging te brengen. Zoals we bij straten meer en meer naar speelstraten of fietsstraten evolueren, zo zien we ook overal in Europa het zwemmen in open water een prominentere plaats innemen. Op 23 februari 2024 gaf de Vlaamse Regering haar definitieve goedkeuring aan het besluit tot wijziging van VLAREM II inzake zwemmen in open water. Meer concreet introduceert deze wijziging een nieuwe categorie zwemwater waar zonder toezicht kan gezwommen worden: ‘de vrije zwemzone’. Dit biedt de mogelijkheid voor lokale besturen om, zo laagdrempelig mogelijk, zelf (of in samenwerking met een exploitant) in bijkomende zwemlocaties te voorzien op hun grondgebied.
Een vrije zwemzone is een zone waar zonder toezicht, maar met toelating, gezwommen kan worden. Het kan gaan om een oppervlaktewater waar geen voorzieningen zijn om het zwemmen te faciliteren. Daarnaast kan het ook gaan om inrichtingen met voorzieningen om het zwemmen te faciliteren waar zwemmen zonder toezicht is toegestaan buiten de openingsuren van de zweminrichting (dus niet de openingsuren van het volledige complex waarvan de zweminrichting onderdeel uitmaakt).
Volgende voorwaarden zijn van toepassing:
Ook in Gent merken we de laatste jaren dat de vraag naar passende en veilige zwemlocaties stijgt. Daarom beslist het stadbestuur om gedurende de laatste twee weken van augustus een testproject te lanceren waarbij er op drie locaties in het centrum van Gent een vrije zwemzone wordt ingericht. Na uitgebreide analyse is gekozen om deze zwemzones te organiseren aan het Keizerpark, de Schipperskaai en het Veermanplein. De selectie van voornoemde locaties is gebaseerd op objectieve criteria zoals waterkwaliteit, de veiligheid voor de scheepvaart, de bereikbaarheid voor bezoekers en de manier waarop de locatie past in de omgeving. De vrije zwemzones worden ingericht en geëxploiteerd in samenwerking met VZW Waterland.
Zoals reeds vermeld is een vrije zwemzone een zone waar zonder toezicht van een gediplomeerde redder kan gezwommen worden. Dit houdt logischerwijze iets meer risico in dan zwemmen in water waar wel redders aanwezig zijn, waardoor er automatisch meer verantwoordelijkheid komt te liggen bij de zwemmer zelf. Daarom is het wettelijk zo voorzien dat de organisator of exploitant van de vrije zwemzone een passende risicobeoordeling opmaakt en dat die risicobeoordeling vooraf goedgekeurd wordt door het Departement Zorg.
Aangezien de Stad Gent zijn rol als goede huisvader ernstig opneemt, wenst het bestuur op het gebied van veiligheid en het beperken van afgeleide overlast nog een stap verder te gaan dan wat wettelijk verplicht is: er wordt beroep gedaan op VZW Waterland, die beschikt over jarenlange ervaring en professionele expertise mbt het organiseren van waterrecreatie, om de zwemzone te exploiteren en een gedetailleerd veiligheidsdossier op te stellen. Het veiligheidsdossier voorziet in allerlei maatregelen die de Stad in samenwerking met VZW Waterland zal uitvoeren om de veiligheid van de gebruikers in de mate van het mogelijke te garanderen (analyse waterkwaliteit, screening van de bodem, aanbrengen van zweminfrastructuur, inzetten sfeerbeheerders,…).
Voorliggend politiereglement vormt het sluitstuk van dat veiligheidsdossier en geeft de Stad Gent de mogelijkheid om effectief op te treden tegen bepaalde gedragingen die, gelet op de specifieke ruimtelijke omstandigheden, de druk op het openbaar domein en de openbare veiligheids- en gezondheidsrisico’s verbonden aan dit type zwemgelegenheid, onwenselijk zijn en een obstakel zouden kunnen vormen in de uitoefening van de stad haar bestuurlijke taak om de openbare orde te vrijwaren. De voorwaarden die in de politieverordening worden opgelegd inzake tijdsvensters, toegelaten gedragingen en gebruiksvoorwaarden zijn noodzakelijk om rekening houdend met de specifieke ruimtelijke context en het ontbreken van permanent toezicht, de veiligheid, gezondheid en leefbaarheid voor zowel gebruikers als omwonenden te vrijwaren.
Zo voorziet het politiereglement dat de vrije zwemzones enkel toegankelijk zijn van 13 augustus 2026 tot en met 30 augustus 2026 en dit telkens van 12u (weekend) of 14u (weekdagen) tot 20u. Op die manier waakt het stadsbestuur over de leefbaarheid van de buurt waar de zwemzone gelegen is en worden nachtelijke zwempartijen en daarmee gepaard gaande overlast en veiligheidsproblemen in de mate van het mogelijke vermeden. Buiten deze periode en tijdsvenster geldt er op voormelde locaties, net zoals op de andere waterlopen op het Gentse grondgebied, een absoluut zwemverbod.
Er wordt verder gewerkt met vlaggen die ter plaatste duidelijk zichtbaar worden aangebracht. Het is in de eerste plaats de bedoeling om zoveel mogelijk mensen te laten genieten van de vrije zwemgelegenheid. Dat kan enkel op een veilige manier wanneer er voldoende zwemruimte wordt voorzien per zwemmer. De sfeerbeheerders treden uitsluitend preventief en regulerend op door het monitoren van de drukte en het signaleren van onveilige situaties, zonder afbreuk te doen aan de bevoegdheden van de politiediensten of toezichthoudende ambtenaren. Zo zullen ze onder meer waken over de drukte en een gestreepte vlag zal worden uitgehangen wanneer overcrowding dreigt. Op dat moment is het gebruik van drijf- en dobberaccessoires, die meer plaats innemen dan nodig is om enkel te zwemmen, verboden en moet er elke 30 minuten ruimte gemaakt worden voor nieuwe zwemmers. Om voormelde redenen zijn ook vaartuigen, m.u.v. SUP’s of andere vaartuigen die de organisatie eventueel zou inzetten, te allen tijde verboden in de zone. Indien de veiligheid of gezondheid van de zwemmers om welke reden dan ook ernstig in het gedrang komt, zal de rode vlag uithangen en is zwemmen verboden.
Daarnaast is het belangrijk om te benadrukken dat de zwemzone wordt ingericht in een bevaarbare waterloop die niet ontworpen is voor het gebruik als recreatieve zwemzone en toegankelijk blijft voor de scheepvaart op de binnenwateren. Bijgevolg is het uit veiligheidsoverwegingen absoluut noodzakelijk om steeds gebruik te maken van de voorziene pontons en zwemladders, om niet te springen of te duiken in het water en om enkel te zwemmen binnen de afgebakende zwemzone.
Verder vormt zwemmen in open water of in een vrije zwemzone binnen een bevaarbare waterloop een verhoogd risico voor niet‑zwemvaardige personen en jonge kinderen, zelfs bij minimale onderstroming. De combinatie van (minimale) stroming, beperkte diepteverschillen, vaarbewegingen en beperkte zelfredzaamheid zou kunnen leiden tot gevaarlijke situaties die niet steeds correct kunnen worden ingeschat door jonge kinderen of niet zwemvaardige personen. Daarom is het enkel mogelijk om de zwemzone te gebruiken vanaf 10 jaar op voorwaarde dat je voldoende zwemvaardig bent. Onder ‘voldoende zwemvaardig’ wordt verstaan dat de gebruiker zich zelfstandig en zonder hulpmiddelen kan voortbewegen in open water en in staat is om zichzelf in veiligheid te brengen bij onvoorziene omstandigheden. De keuze om de vrije zwemzones enkel toegankelijk te maken voor personen vanaf 10 jaar is dan ook ingegeven door de vaststelling dat jongere kinderen, ook onder begeleiding, onvoldoende in staat zijn om de specifieke risico’s van zwemmen in een bevaarbare waterloop zelfstandig correct in te schatten. Tot en met 12 jaar moet er steeds een begeleider aanwezig zijn in het water.
Om de gebruikers van de zwemzone voldoende ruimte te geven, om onveilige situaties te vermijden en om de gebruikers ook niet te laten zwemmen wanneer de waterkwaliteit niet gegarandeerd is, zijn huisdieren verboden in de vrije zwemzone en geldt er een absoluut zwemverbod bij ongunstige waterkwaliteit (wordt ter plaatse en online duidelijk gemaakt dmv infoborden, rode vlag,…)
Tot slot blijven ook de regels van de politiecodex (zwerfvuil, gebruik geluidsversterking, …) onverminderd van toepassing.
Het reglement treedt in werking op 13 augustus 2026 en eindigt op 30 augustus 2026 om 20u.
Overtredingen van de bepalingen van dit politiereglement kunnen overeenkomstig de wet van 24 juni 2013 betreffende de gemeentelijke administratieve sancties worden vastgesteld en gesanctioneerd met een administratieve geldboete. Aangezien het reglement voorziet in sancties ten aanzien van minderjarigen heeft de Jeugdraad overeenkomstig artikel 4, § 5 van de wet van 24 juni 2013 betreffende de gemeentelijke administratieve sancties op 21 mei 2026 positief advies verleend. Het advies bevatte eveneens een aantal bijkomende vragen en opmerkingen waarop een antwoord werd geformuleerd.
Het advies wordt gevolgd en volgende bijkomende informatie wordt verleend aan de Jeugdraad:
Keurt goed het 'Politiereglement betreffende het gebruik van vrije zwemzones', dat bij dit besluit wordt gevoegd, met inwerkingtreding op 13 augustus 2026 om te eindigen op 30 augustus 2026 om 20u.
Neemt kennis van het verplichte advies van de Jeugdraad Gent gegeven op 21 mei 2026, zoals gevoegd in bijlage.
Keurt goed het antwoord op het verplichte advies van de Jeugdraad Gent, zoals gevoegd in bijlage.