2025_GR_00968 - Statutenwijziging AGB Kunsten en Design, inclusief nieuwe naam AGB Kunsten en Erfgoed Gent - Overdracht van algemeenheid van AGB Erfgoed naar AGB Kunsten en Erfgoed Gent – Externe verzelfstandiging van IVA Historische Huizen in AGB Kunsten en Erfgoed Gent - Goedkeuring

Het decreet over het lokaal bestuur van 22 december 2017, artikel 40, § 1

Het decreet over het lokaal bestuur van 22 december 2017, artikel 2, § 2. De statuten van de museale AGB’en

1. Twee museale AGB’en 

Bij gemeenteraadsbesluit van 25 februari 2013 stemde de gemeenteraad van Gent in met de oprichting van het autonoom gemeentebedrijf (verder AGB) Kunsten en Design. De Vlaamse minister van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand keurde deze oprichting goed op 13 juni 2013. Het AGB Kunsten en Design omvat de drie volgende Gentse musea: - het Design Museum Gent - het MSK (Museum voor Schone Kunsten) - het S.M.A.K. (Stedelijk Museum voor Actuele Kunsten).

Tegelijkertijd stemde bij gemeenteraadsbesluit van 25 februari 2013 de gemeenteraad van Gent ook in met de oprichting van het AGB Erfgoed. Dezelfde minister keurde deze oprichting ook goed op 13 juni 2013. Het AGB Erfgoed omvat de drie volgende Gentse musea: - het Industriemuseum (het vroegere M.I.A.T. (Museum voor Industrie, Arbeid en Textiel)) - het STAM (Stadsmuseum Gent) - het Huis van Alijn.

Sinds 1 januari 2014 was deze tweeledige museale structuur een feit.

De museale AGB’en zijn vanuit de nood aan samenwerking opgericht, want de verschillende structuren waarbinnen de Gentse musea op dat moment georganiseerd waren, maakten dit niet altijd evident.

Van bij de oprichting van de museale AGB’en bleef de eigenheid van elk van de individuele musea voorop staan. De inhoudelijke verschillen en de schaalgrootte waren bepalend om een tweedelige structuur te kiezen: een AGB voor de erfgoedmusea en een AGB voor de musea van kunsten en design. Op zakelijk vlak werden beide AGB’en echter door één zelfde zakelijk team ondersteund en ook de voorzitter was dezelfde voor beide AGB’en. Sinds 2014 zijn er ook in het Vlaamse museale landschap alsmaar meer stedelijke musea in een gelijkaardige richting geëvolueerd, zelfs zo dat samenwerkingsverbanden tussen musea, intussen overal standaard zijn geworden.

2. IVA Historische Huizen

Historische Huizen (cultuur-historische exploitatie van de Gentse bezoekbare monumenten) was meteen van bij de start van de projectwerking die leidde tot de oprichting van de AGB’en van de musea betrokken.

De dagelijkse operationele werking van de historische huizen is gelijkaardig aan die van de musea.

Maar in 2013 werd nog geoordeeld dat de inhoudelijke verschillen te groot waren, om de Historische Huizen al meteen te integreren in het AGB Erfgoed.

Historische Huizen Gent werd aldus in 2013 een intern verzelfstandigd agentschap (IVA) binnen de stadsorganisatie. Het IVA kreeg daarbij als opdracht de actieve ontsluiting van de Historische Huizen in bezit van de Stad Gent, de collecties die ze huisvesten en het immaterieel erfgoed (verhalen) ermee verbonden.

Begin 2021 bestendigde het vernieuwd afsprakenkader deze opdracht. Het gaat om (1) Gravensteen, (2) Belfort, (3) Sint-Pietersabdij, (4) Sint-Baafsabdij, en de twee stadspaleizen (5) Hotel d’Hane Steenhuyse en (6) Huis Arnold Vander Haeghen in de Veldstraat. Het IVA organiseert tevens het cultuur-toeristisch bezoek aan het Stadhuis en beheert ook de collectie van het (7) Stadhuis. Ze worden alle zes (en gedeeltelijk ook dat zevende) volgens het format historische huizen (zoals internationaal gedefinieerd door ICOM DEMHIST) geëxploiteerd en kwalitatief uitgebouwd. Net zoals het Gravensteen is het Belfort nu zeven dagen op zeven en een heel jaar lang open voor het publiek. De Sint-Pietersabdij is zoals de musea zes dagen op zeven open als tentoonstellingshuis en historisch huis met grote tuin. Hotel d’Hane Steenhuyse en Huis Arnold Vander Haeghen zijn wekelijks op vrijdag, zaterdag en zondag bezoekbaar. De Sint-Baafsabdij is eveneens bezoekbaar vanaf april tot eind oktober.

3. Integratie museale AGB’en (via overdracht van algemeenheid)

Twee factoren hebben ervoor gezorgd dat de tweeledige AGB structuur onder de loep werd genomen.

3.1 Intern coachingtraject met Key-Consult

Na acht jaar werking in de praktijk, wilden de 6 betrokken musea onderzoeken of deze tweeledige organisatiestructuur nog steeds de beste is. De wensen en noden zijn immers gedeeltelijk gewijzigd. Samenwerking is intussen een evident gegeven gebleken tussen de 2 huidige AGB’en en de vraag is niet langer of er wordt samengewerkt maar wel hoe dit het beste gefaciliteerd wordt om tot een duurzaam, evenwichtig en futureproof collectief model te komen vanuit een gezamenlijk waardenpatroon. Tussen eind 2020 en mei 2022 werd een intern traject (met trainingsessies en workshops) binnen betrokken AGB’en afgelegd onder begeleiding van Key-consult. Alle bevindingen van de werkgroepen werden gebundeld en teruggekoppeld met het directieteam dat een gebundeld voorstel bracht aan de voorzitter van de AGB’en en het departementshoofd. Uit dit interne transitietraject blijken volgende nieuwe en gedragen inzichten pro integratie van de tweeledige AGB-structuur:

1. Elk museum wil zijn eigen identiteit behouden, maar dat kan evengoed in een eengemaakte AGB- structuur. De samenwerking is zo te definiëren dat de gemeenschappelijke beslissingen de inhoudelijke autonomie niet hinderen. De Vlaamse Gemeenschap houdt geen rekening met de organisatiestructuur in haar financieringsmodel en heeft zich in de adviezen van de beleidsronde 2024- 2028 positief uitgesproken over de integratie van beide museale AGB’en in één AGB. De zes musea hebben een gezamenlijk waardenkader opgesteld, waarbinnen het collectieve prioriteit krijgt. Als er mogelijkheden zijn tot schaalvergroting, dan worden deze maximaal benut. Musea zijn open huizen, knooppunten waar bezoekers, onderzoek, collectie en medewerkers elkaar kruisbestuiven.

2. De verscheidenheid van de zes musea komt het hele Gentse museale landschap ten goede, de concurrentie speelt zich af op nationaal en internationaal niveau, niet op het lokale niveau.

3. Het zakelijk team o.l.v. de zakelijk directeur ondersteunt beide AGB’s op een gelijkaardige manier, maar moet momenteel steeds rekening houden met een tweeledige besluitvorming. In een ééngemaakte organisatie wordt dubbel werk vermeden.

4. Het zakelijk team houdt een lichte structuur aan ten voordele van de autonomie van de musea. Op die manier blijft de ondernemingsgeest bij de musea en blijft de beslissingsstructuur in het AGB wendbaar en flexibel.

5. Het directieteam bepaalt de gezamenlijke ambitie en noden die leiden tot de initiatie van gezamenlijke projecten in het AGB en volgt de projectwerking vanuit de werkgroepen op.

3. 2. Organisatie-audit van Audit Vlaanderen ‘AGB Kunsten en Design’

Een tweede factor die leidde tot het herdenken van de organisatie van de museale AGB’en is een Audit vanuit de Vlaamse Overheid.

Audit Vlaanderen voerde namelijk tussen augustus 2021 en januari 2022 een organisatie-audit uit op AGB Kunsten en Design Gent.
Deze audit evalueerde de adequaatheid van de aanpak van organisatiebeheersing en de beheersing van een aantal management- en ondersteunende processen op organisatieniveau.
Daarnaast beoordeelde Audit Vlaanderen de maatregelen die het betrokken AGB neemt om door een degelijke werking van de bestuursorganen, het vertrouwen van het moederbestuur in deze verzelfstandigde entiteit te verzekeren.
Tot slot, evalueerde Audit Vlaanderen de samenwerking met en opvolging van het AGB door de gemeente evenals de adequaatheid van de tussentijdse toetsing van de bestaansreden van het AGB. De Leidraad Organisatiebeheersing voor lokale besturen fungeerde hierbij als referentiekader.

De audit maakt geen evaluatie van de volledige werking van het AGB K&D, maar gaat na of de instrumenten en randvoorwaarden aanwezig zijn om van een beheerste organisatie te kunnen spreken. Audit Vlaanderen stelt daarin het volgende: “Hoewel binnen de musea van het AGB K&D ad-hocinitiatieven genomen worden om de voornaamste risico’s te beheersen, pakt het AGB zelf organisatiebeheersing nog niet op een gestructureerde manier aan. De organisatie heeft, in afwezigheid van duidelijke afspraken tussen de stad Gent en het AGB omtrent een degelijk, goedgekeurd en toegepast kader, geen volledig zicht op de risico’s die de realisatie van haar doelstellingen kunnen verhinderen. Het AGB pakt organisatiebeheersing niet op een gestructureerde manier aan (Aanbeveling 1).”
De Stad Gent vindt het belangrijk om rekening te houden met de conclusies in Vlaamse Auditrapporten. In een meer geïntegreerde AGB structuur kan een herstart gemaakt worden om het niveau van organisatiebeheersing in globo te verhogen en zo tegemoet te komen aan de vaststellingen van Audit Vlaanderen.

4. Statutenwijziging van AGB Kunsten en Design (incl. nieuwe naam AGB Kunsten en Erfgoed Gent) en overdracht van algemeenheid van AGB Erfgoed naar AGB Kunsten en Erfgoed Gent

Het decreet over het lokaal bestuur van 22 december 2017 bevat geen expliciete voorschriften inzake de integratie van autonome gemeentebedrijven. De integratie van de 2 betrokken AGB’en zal voltrokken worden door enerzijds de omvorming van 1 van de 2 museale AGB’en (via een statutenwijziging, inclusief naamswijziging) en anderzijds de overdracht van algemeenheid van de andere AGB aan het omgevormde AGB. Deze operatie gebeurt in 1 beweging.

De statutenwijzigingen bevatten geen fundamentele nieuwe inhoudelijke keuzes maar vormen de neerslag van de integratie van de 2 museale AGB’en en de integratie van de werking van Historische Huizen (zie verder, punt 5) in deze vernieuwde AGB.

De raad van bestuur van AGB Kunsten en Design verleende op 15 oktober 2025 haar advies bij deze statutenwijziging, overeenkomstig artikel 233 van het decreet lokaal bestuur.
De raden van besturen van beide museale AGB’en werden op 15 oktober 2025 geïnformeerd over de context van deze statutenwijziging.

5. Externe verzelfstandiging van IVA Historische Huizen (via de integratie in AGB Kunsten en Erfgoed Gent)

Vanuit al deze vaststellingen is het principe van de inkanteling van IVA Historische Huizen bij een geïntegreerd museaal AGB verdedigbaar. Dit betreft dus een externe verzelfstandiging van de activiteiten van het huidige IVA Historische Huizen. Het is belangrijk om een organisatiemodel te vinden dat de realisatie van de doelstellingen het beste kan ondersteunen. Een verzelfstandigd organisatiemodel is geen doel op zich, maar in tijden waarin iedereen geconfronteerd wordt met een schaarste aan middelen, is het wel belangrijk dat expertise zoveel mogelijk gedeeld wordt en er zo efficiënt mogelijk gewerkt wordt, o.a. door het zoeken naar schaalvoordelen en synergiën. De operationele processen van Historische Huizen Gent en de zes musea zijn zoals hierboven al aangegeven zeer gelijkaardig. De behoeften inzake financieel en personeelsbeleid vanuit HHG sluiten dan ook dichter aan bij die van de musea dan bij die van de reguliere stadsdiensten. De synergie die een gezamenlijke AGB structuur creëert voor elk van de partners, laat hen toe om zich in moeilijke budgettaire tijden collectief wendbaarder te maken.

1. Er zijn geen processen die de huidige werking van de zes musea blokkeren, wel integendeel.
2. Historische Huizen Gent maken voor zowat alle aspecten van de gezamenlijke werking deel uit van de werkgroepen die hiervoor zijn opgericht. Communicatie en CRM, bewaking, veiligheid, welzijn, ticketsoftware,… De schaalgrootte die de musea creëren door samen te werken, is er namelijk ook voor hen. De dienstverlening van ondersteunende departementen zoals FM, van District09, … is zoveel als mogelijk gezamenlijk.

De externe verzelfstandiging van de werking van IVA Historische Huizen dient te worden uitgevoerd onder volgende condities:

• De vaste activa van IVA Historische Huizen/Stad Gent, zoals deze bestaan dd. 31 december 2025 en die rechtstreeks zullen aangewend worden voor de uitbating van de ‘fusie-AGB’, worden overgedragen aan de ‘fusie-AGB’ om niet;
• De voorraad (vlottend actief) van de museumshops van IVA Historische Huizen zoals deze bestaat dd. 31/12/2025 dient te worden overgedragen ten bezwarende titel aan de ‘fusie-AGB’ (de ‘fusie-AGB’ zal in die context een subsidie ontvangen van Stad Gent ter compensatie);
• De extra-comptabele ontvangstenrekeningen van het Gravensteen (26-70), de Sint-Pietersabdij (90-12) en Raadskelder Belfort (21-85) dienen te worden overgedragen naar de ‘fusie-AGB’. De gelden op deze rekeningen dd. 31/12/2025 komen echter toe aan IVA Historische Huizen/Stad Gent, en dienen in de loop van 2026 te worden overgeschreven naar Stad Gent ter afpunting van openstaande vorderingen bij IVA Historische Huizen/Stad Gent dd. 31/12/2025. Indien er verder na 01/01/2026 nog gelden toekomen op deze rekeningen die betrekking hebben op vorderingen van IVA Historische Huizen/Stad Gent dd. 31/12/2025, worden deze gelden onmiddellijk overgeschreven aan Stad Gent ter afpunting van de betrokken vorderingen bij IVA Historische Huizen/Stad Gent; 
• De PGE-rekening (provisie geringe exploitatie-uitgave) (30-27) zal worden overgedragen naar de ‘fusie-AGB’. Stad Gent dient deze PGE-rekening volledig aan te zuiveren, waarna het betrokken (volledig aangezuiverde) saldo integraal wordt overgeschreven naar de hoofdzichtrekening van Stad Gent;
• De extra-comptabele rekening wisselgeld Gravensteen (17-81) wordt overgedragen aan de ‘fusie-AGB’. Het door IVA Historische Huizen/Stad Gent voorziene bedrag op deze rekening dient begin 2026 te worden overgeschreven naar Stad Gent.
• De bestaande leverancierscontracten binnen de context van IVA Historische Huizen/Stad Gent zullen worden overgedragen naar de ‘fusie-AGB’.

6. Beheersovereenkomst 2026-2030 tussen Stad en AGB Kunsten en Erfgoed Gent

Tussen de Stad en het AGB Kunsten en Erfgoed Gent zal in de loop van 2026 een beheersovereenkomst worden gesloten, dit in uitvoering van artikel 234 van het decreet lokaal bestuur.

Onder voorbehoud van de mogelijkheid tot verlenging, wijziging, schorsing en ontbinding van de beheersovereenkomst, wordt die gesloten voor een periode die eindigt uiterlijk zes maanden na de volledige vernieuwing van de gemeenteraad.

De beheersovereenkomst en de uitvoering ervan worden jaarlijks geëvalueerd door de gemeenteraad.

Als bij het verstrijken van de beheersovereenkomst geen nieuwe beheersovereenkomst in werking is getreden, wordt de bestaande overeenkomst van rechtswege verlengd.

**
Om bovenstaande redenen wordt nu een besluit tot integratie van de museale AGB’en en integratie van de activiteiten van IVA Historische Huizen in het vernieuwde AGB Kunsten en Erfgoed Gent voorgelegd aan de gemeenteraad.